Daşkənd, 3 avqust 2026-cı il – Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnkişaf Proqramı (BMTİP) Özbəkistan Respublikasının Dini İşlər üzrə Komitəsi və İslam İnkişaf Bankı ilə birgə BMTİP ekspertlər qrupu tərəfindən hazırlanmış "Özbəkistanda Vəqf Sisteminin Tətbiqinə dair Konsepsiya Sənədi"nin nəticə və tövsiyələrinin təqdimatına və müzakirəsinə həsr olunmuş dəyirmi masa təşkil edib. Bu tədbir öz növündə ilk olmaqla, ölkədə Vəqf institutunun daha da inkişaf etdirilməsi və genişləndirilməsi istiqamətində strateji yanaşmaların müzakirəsində mühüm mərhələyə çevrilib. Tədbirdə 40-dan çox əsas maraqlı tərəflərin nümayəndələri, o cümlədən Prezident Administrasiyası nəzdindəki Milli Sosial Müdafiə Agentliyi, Perspektiv Layihələr üzrə Milli Agentlik, Özbəkistan Müsəlmanları İdarəsi, "Vaqf" İctimai Xeyriyyə Fondu, İqtisadiyyat və Maliyyə Nazirliyi, Mərkəzi Bank, Ədliyyə Nazirliyi, Mədəniyyət Nazirliyi, Vergi Komitəsi, Ticarət və Sənaye Palatası, Beynəlxalq İslam Akademiyası, Daşkənd İslam İnstitutu və digər qurumların nümayəndələri iştirak ediblər.
3. Özbəkistanda İslam Maliyyəsi Qanunvericiliyinin Cari Vəziyyəti
- Atılan Addımlar: Son illərdə Özbəkistan Hökuməti ölkədə İslam Maliyyəsinin tətbiqinə böyük maraq və sadiqlik nümayiş etdirir.
- Qəbul Edilən Qanun: 2026-cı ilin iyun ayında "Özbəkistanda İslam bankçılığının tətbiqinə yönəlmiş bəzi qanunvericilik aktlarına dəyişikliklər və əlavələr edilməsi haqqında" Özbəkistan Respublikasının Qanunu qəbul edilib və qüvvəyə minib.
- Müzakirədə Olan Qanun: Hazırda İslam Sükuk qiymətli kağızlarına dair xüsusi fəsilləri özündə əks etdirən "Kapital Bazarı haqqında" Qanun layihəsi Özbəkistan Ali Məclisində (Oliy Majlis) nəzərdən keçirilmə və müzakirə mərhələsindədir.
4. Vəqf İnstitutunun Mahiyyəti və Potensial Rolu
- Sosial və İqtisadi Mexanizm: Vəqf İslam Sosial Maliyyəsinin mühüm bir alətidir. Tarixən xüsusi mülkiyyətdə olan aktivlərin uzunmüddətli ictimai fayda üçün ayrılmasına imkan yaradaraq sosial rifah və icmaların inkişafı üçün əsas institusional mexanizm kimi çıxış edib.
- Tarixi Təcrübə: İslam tarixi boyunca vəqf fondları əsrlər boyu icmalara xidmət edən iri sosial obyektləri və ictimai infrastrukturu maliyyələşdirib.
- Davamlı Maliyyələşmə: Hədiyyə/ianə (endowment) forması kimi vəqf sosial, təhsil və xeyriyyə məqsədləri üçün uzunmüddətli və davamlı maliyyələşməni dəstəkləyir. Yalnız dövlət resurslarının kifayət etmədiyi məqamlarda davamlı inkişafa töhfə verən tamamlayıcı mexanizmdir.
- Qlobal Qüvvəsi: Dünya Bankı, İslam Maliyyəsi üzrə Beynəlxalq Təhsil Mərkəzi (INCEIF) və İslam Maliyyəsi üzrə Beynəlxalq Şəriət Tədqiqat Akademiyasının (ISRA) birgə hesabatına əsasən, qlobal vəqf aktivlərinin dəyəri 100 milyard ilə 1 trilyon ABŞ dolları arasında qiymətləndirilir.
- Özbəkistan Üçün Prioritetlər: Özbəkistanda vəqfin potensial rolu yoxsulluğun azaldılması, insan kapitalının inkişafı və əsas xidmətlərə çıxışın yaxşılaşdırılması kimi milli prioritetlərlə sıx bağlıdır.
"Tarixən Vəqf icmaların inkişafı və sosial dəstək üçün güclü bir vasitə olmuşdur. Yaxşı idarə olunan Vəqf sistemi qısamüddətli köməklikdən ziyadə, yoxsulluğun azaldılması üçün uzunmüddətli həll yolları təklif edə, həmçinin səhiyyə, təhsil və mənzil təminatı kimi həyati vacib sahələrin maliyyələşdirilməsinə kömək edə bilər. Beynəlxalq uğurlardan bəhrələnərək və yerli çətinliklərimizi həll edərək, biz Özbəkistanın davamlı gələcəyi üçün aydın bir yol xəritəsi qururuq,"
— Akiko Fucii, BMTİP-nin Özbəkistandakı Rezident Nümayəndəsi
6. Konsepsiya Sənədinin Təhlili və Mövcud Çətinliklər
Dəyirmi masanın əsas məqsədi olan Konsepsiya Sənədinin təqdimatında BMTİP ekspertləri aşağıdakı məqamları vurğulayıblar:
- İlkin Addımlar: Özbəkistanda Vəqfin təşviqi istiqamətində 2018-ci ildə xüsusi "Vaqf" İctimai Xeyriyyə Fondu təsis edilib.
- Qanunvericilik Boşluğu: Mövcud qanunvericilik Vəqf sisteminin səmərəli və tammiqyaslı fəaliyyəti üçün adekvat hüquqi və tənzimləyici baza təmin etmir.
- Xüsusi Qanun Ehtiyacı: Vəqf təsisçilərinin və bənəfisiarlarının hüquqlarını təmin etmək, habelə Vəqflə bağlı məsələləri tənzimləmək üçün xüsusi qanuna ehtiyac var.
- Müstəqil Qurum Tələbi: İnkişaf etmiş Vəqf sistemlərinə malik ölkələrdə olduğu kimi, Özbəkistanda da Vəqf məsələlərinə nəzarət etmək, idarə etmək və əlaqələndirmək üçün ixtisaslaşdırılmış müstəqil bir institutun yaradılması məqsədəuyğundur.
- Həvəsləndirici Mexanizmlər: İnsanları Vəqf təsis etməyə həvəsləndirmək üçün müvafiq maliyyə və vergi güzəştləri tələb olunur.