Halal qida sektorunda “Halal Kəsim” və “Halal İstehsal” anlayışları tez-tez qarşılaşdırılsa da, bu iki termin arasında konseptual fərqlər mövcuddur. "Halal kəsim" anlayışı konkret olaraq heyvanın şəriət qaydalarına uygun olaraq kəsilmə prosesini özündə ehtiva edir. Halbuki, "Halal istehsal" anlayışı daha çox bütün istehsal zəncirini, yemi, heyvanın rifahını, kəsimi, emal prosesini, saxlanma şəraitini və istehlakçıya çatdırılmasını da daxil etməklə daha genifləndirilməş bir mühitdə qiymətləndirilir.
Halal Kəsim və Halal İstehsal arasındaki fərq
Hər hansı bir şirkətin sadəcə "halal kəsim" anlayışından istifadə etməsi, onun bütün istehsal prosesinin halal olmasını göstərmir. Çünki halal kəsim sadəcə prosesin bir mərəhələsini, halal istehsal isə bütün mərhələlərini əhatə edir. "Halal istehsal" ifadəsi istənilən bir qida sektorunda istehsalın bütün mərhələlərinin şəriət qaydalarına tam uyğun şəkildə aparılmasını ifadə edir.
Halal ət istehsalı beynəlxalq səviyyədə bir çox standartlara uyğun olaraq idarə olunur. Bunlara OIC/SMIIC 1:2019 (Halal Qida Üçün Tələblər), GSO 2055-1 (Körfəz Standartlar Təşkilatının Halal Qida Standartları) və Malaysiya Halal Sertifikasiyası (MS 1500:2019) daxildir. Bu beynəlxalq tələblər kəsim prosesinin şəriət qaydalarına tam uyğun şəkildə aparılmasını və eyni zamanda gigiyena, heyvan rifahı, qida təhlukəsizliyi kimi meyarlara da cavab verməsini təmin edir.
Halal Ətin istehsal şərtləri
Ətin (böyükbaş, kiçikbaş, quş, balıq və.s şəriətdə yeyilməsinə icazə verilən heyvan ətlərinin) halal olması üçün ilkin istehsaldan başlayaraq son emala kimi bütün mərhələlərdə halallıq prinsiplərinə uyğun istehsal təşkil olunmalıdır. Ona görə də qırmızı və ya quş ətlərinin halal olması üçün aşağıdakı şərtlər ödənməlidir:
- Yemlənmə: Heyvanların yemi halal olmalıdır, yəni nəcis maddələr və ya haram tərkibli yemlər istifadə olunmamalıdır.
- Antibiotik istifadəsi: Heyvanlara verilən antibiotik və digər dərman maddələrinin bədəndən tam xaric olmasının mütəxəssislər tərəfindən nəzarət edilməsi vacibdir.
- Cəllalə prinsipinə riayət: Heyvanlar haram qida tərkibli yemlər ilə yemlənməməlidir.
- Heyvan rifahı: Heyvanların zölməməsi, lazımsız stress faktorlarına məruz qalmaması, gigiyenik şəraitdə saxlanması təmin edilməlidir.
- Halal kəsim proseduru:
- Kəsim əməliyyatı günlük ibadətlərini icra edən müsəlman və ya əhli-kitab şəxslər tərəfindən əllə edilməlidir.
- Heyvan ölmədən öncə kəsilərək qan süzülmə prosesi tam reallaşmalıdır.
- kəsimdən əvvəl heyvanın sağ olması (karbon qazı ilə heyvanların keylənməsi birmənalı olaraq haramdır, xüsusilə toyuqların keylənməsi üçün istifadə edilir, çünki bu prosesdən sonra heyvanların ölüb ölməməsini ayırd etmək mümkün olmur),
- Kəsildikdə heyvan tamamilə qanını süzməlidir.
- Gigiyena qaydalarına tam riayət edilməlidir.
- İsti su vannalarının temperaturu düzgün nizamlanmalı və heyvanların dərhal pərərdildiyində deformasiyaya uğramaması təmin edilməlidir.
- Trəzidə düzgün kütlənin müəyyən olunması
Restoran və ictimai iaşə obyektlərində halal prinsiplərə riayət
Halal restoran və ya iaşə obyektlərində istifadə edilən ətin halal olması kafi deyil. BİŞirmə metodu, istifadə edilən qida əlavələri və ədviyyatlar da halal standartlara cavab verməlidir. Beynəlxalq təcürübədə xüsusilə steyklərin pivə, çaxır kimi spirtli maddələrdə marinad edilməsi şəriət qaydalarına zidd olduğu üçün qadağan edilmişdir.
Nəticə: Halal istehsal anlayışı halal kəsim ifadəsindən daha geniş mənanı özündə ehtiva edir və bütün istehsal prosesini şəriət qaydalarına uyğun təmin etməyi nəzərdə tutur.
© Halal Ekosistem